Turijn

Woensdag 4 november vliegen we in de loop van de ochtend rechtstreeks Turijn, waar we onze intrek nemen in het Grand Hotel Sitea. Dit vijfsterrenhotel ligt in het centrum van Turijn, direct achter het Piazza San Carlo en niet ver van het Piazza Castello. ’s Middags maken we kort kennis met de stad. Op de plek waar nu Turijn ligt, werd door de Romeinen een militaire nederzetting gebouwd, Castra Taurinorum geheten, maar men vermoedt dat er daarvoor al een groot aantal mensen woonde. Uit de Romeinse tijd dateert de Porta Palatina en ook in het typische orthogonale stratenplan van het huidige centrum is de Romeinse invloed terug te zien. Al in de middeleeuwen werd er een universiteit gesticht, maar Turijn werd pas echt belangrijk toen in 1563 Emanuel Filibert van Savoye er de hoofdstad van zijn hertogdom van maakte.

Donderdag 5 november maakt u met een plaatselijke gids een uitgebreide stadswandeling door Turijn. De meeste beroemde gebouwen in Turijn stammen uit de barok; een van de weinige voorbeelden van renaissance-architectuur is de van rond 1500 daterende Duomo, waar zich de controversiële Lijkwade van Turijn bevindt.
De programmering van het Teatro Regio Torino staat deze dagen in het teken van het verisme. Deze term verwijst naar het Italiaans woord ‘vero’, dat ‘waar’ betekent en suggereert dat de componisten van deze stroming een zekere mate van realisme nastreefden; dat de Italiaanse opera van de late 19e eeuw ‘uit het leven gegrepen’ zou zijn. Deze componisten liftten mee op het succes van een literaire stroming met dezelfde naam, die zich inderdaad richtte op het vertellen van hedendaagse verhalen, waarbij scherpe maatschappijkritiek niet geschuwd werd. De componisten van het muzikale verisme gingen in hun streven naar realisme veel minder ver. Mascagni, Leoncavallo en hun tijdgenoten ruilden in hun opera’s weliswaar vaak de traditionele koningen, goden en mythische helden in voor boeren, dorpsbewoners en artiesten als hoofdpersonen, maar voor hen was de realiteit uiteindelijk niet veel meer dan een decor, een artistiek middel om hun opera’s krachtiger te maken en emoties directer over te brengen. Zij koppelden dat aan een muzikale taal die directer en minder gestileerd was dan die van hun voorgangers.
Het driedaagse operafestival opent vanavond met een minder bekende opera van Mascagni, Iris. Het is de eerste Italiaanse opera die zich in Japan afspeelt. Wie bekend is met Puccini’s Madama Butterfly, zal het thema onmiddellijk herkennen en dat is geen toeval: Mascagni componeerde Iris voordat Puccini zijn meesterwerk voltooide.

Vrijdag 6 november gaan we naar de Manica Nuova (‘nieuwe vleugel’) van het Palazzo Reale, de Galleria Sabauda, een van de grootste kunstgaleries van Italië. De galerie werd in 1832 opgericht door Carlo Alberto, om onderdak te bieden aan een deel van de kunstcollectie van de Savoia’s.
In het Teatro Regio prijkt vanavond een bekende operatitel op het affiche, La bohème. Echter, de componist is Leoncavallo, die vrijwel gelijktijdig met Puccini’s zijn eigen versie van het verhaal schreef en slechts een jaar na Puccini’s met triomf in première ging. Door het succes dat Puccini met zijn opera had, kwam de versie van Leoncavallo nogal in de schaduw te staan.

Zaterdag 7 november brengen we een bezoek aan het beroemdste museum van Turijn, het prachtige Museo Egizio, met de grootste collectie Egyptische kunst buiten Egypte. Het museum heeft een belangrijke rol gespeeld bij het ontcijferen van de hiërogliefen. Jean François Champollion wist de geheimen van dit schrift als eerste te ontrafelen, mede dankzij zijn onderzoeken in dit museum. ‘De weg naar Memphis en Thebe loopt via Turijn,’ zo zei hij ooit.
We sluiten deze reis rondom het verisme af met de ‘double bill’ Cavalleria rusticana/Pagliacci. Met Cavalleria rusticana gaf Mascagni de toeschouwer een direct en invoelbaar drama. Hij gebruikte de dynamiek tussen dorpsbewoners als een snelkookpan voor emoties en geweld. Leoncavallo, componist van Pagliacci, maakte het concept van realisme in de opera, het kenmerk van het verisme, tot onderwerp van de opera zelf. Hij bouwde zo een tweede laag in de opera. Deze beide eenakters werken goed als koppen en vormen daarom al meer dan een eeuw een geijkte 'double bill'. De twee opera's zijn verschillend genoeg om op zichzelf mateloos te blijven boeien, en belichten allebei een andere kant van het operarealisme. Cavalleria rusticana en Pagliacci vormen de voorhoede, maar misschien ook meteen de volmaaktste uiting van het verisme. Een perfecte muzikale afsluiting van deze reis!

 Zondag 8 november vliegen we aan het eind van de ochtend rechtstreeks terug naar Nederland.